¡Hola a todos! Ten post będzie o Participio pasado w języku hiszpańskim (Participio pasado en español). Czym jest Participio pasado?
Participio pasado jest bezosobową formą czasownika, której odpowiednikiem w języku polskim jest imiesłów przymiotnikowy bierny dokonany (np. zrobiony, powiedziany, przygotowany) lub niedokonany (robiony, mówiony, przygotowywany).
W języku polskim imiesłowy przymiotnikowe bierne mają końcówki: -ny, -na, -ne, -ty, -ta, -te, -ony, -ona, -one (np. poznany, pomalowane, wdrożona).
W języku hiszpańskim forma participio pasado służy do tworzenia czasów złożonych bądź występuje w zdaniu samodzielnie, pełniąc w nim funkcję przymiotnika.
Z uwagi na to, że w języku polskim imiesłów przymiotnikowy bierny tworzymy tylko od czasowników przechodnich, stąd nie zawsze istnieje w języku polskim odpowiednik hiszpańskiej formy participio pasado.
I. Zasady tworzenia formy participio pasado
a) W przypadku czasowników zakończonych na -ar (również nieregularnych) odcinamy końcówkę -ar i do tematu czasowników dodajemy końcówkę -ado, na przykład:
amar (kochać) – amado (ukochany)
atacar (atakować) – atacado (zaatakowany)
cantar (śpiewać) – cantado (zaśpiewany)
cerrar (zamykać) – cerrado (zamknięty)
comprar (kupować) – comprado (kupiony)
contar (liczyć, opowiadać) – contado (policzony, opowiedziany)
dar (dawać) – dado (dany)
empezar (zaczynać) – empezado (zaczęty)
estar (być) – estado (były) stan, sytuacje
hablar (mówić, rozmawiać) – hablado (mówiony)
helar (mrozić) – helado (zamrożony)
inventar (wynaleźć) – inventado (wynaleziony)
limpiar (sprzątać, czyścić) – limpiado (sprzątnięty)
mencionar (wspominać) – mencionado (wspomniany)
olvidar (zapominać) – olvidado (zapomniany)
pensar (myśleć) – pensado (pomyślany)
preparar (przygotowywać) – preparado (przygotowany)
revisar (przeglądać, kontrolować) – revisado (przeglądnięty, skontrolowany)
terminar (kończyć) – terminado (skończony, zakończony)
tomar (brać, spożywać) – tomado (wzięty, spożyty)
trabajar (pracować) – trabajado (przepracowany, wykonany)
visitar (odwiedzać, zwiedzać) – visitado (odwiedzony, zwiedzony)
la tarea trabajada (wykonane zadanie)
el trabajo ha sido trabajado. (praca została wykonana.)
b) W przypadku czasowników zakończonych na -er i -ir (również nieregularnych) odcinamy końcówki i do tematu czasowników dodajemy końcówkę -ido, na przykład:
adquirir (nabywać) – adquirido (nabyty)
aprender (uczyć się) – aprendido
beber (pić) – bebido (wypity)
cocer (gotować) – cocido (ugotowany)
comer (jeść) – comido (zjedzony)
conocer (znać) – conocido (znany)
construir (budować) – construido (zbudowany)
corromper (przekupywać) – corrompido (przekupiony)
defender (bronić) – defendido (obroniony)
destruir (niszczyć) – destruido (zniszczony)
discernir (rozróżniać, rozpoznawać) – discernido (rozróżniony, rozpoznany)
encender (zapalać, rozpalać) – encendido (zapalony, rozpalony)
entender (rozumieć) – entendido (zrozumiały)
haber (być, znajdować się) – habido
herir (ranić) – herido (ranny)
introducir (wkładać, wprowadzać) – introducido (włożony, wprowadzony)
medir (mierzyć) – medido (zmierzony)
parecer (wydawać się) – parecido
pedir (prosić, żądać) – pedido (proszony, żądany)
perder (zgubić) – perdido (zgubiony)
producir (produkować, wytwarzać) – producido (wyprodukowany, wytworzony)
querer (pragnąć) – querido (upragniony, ukochany)
repetir (powtarzać) – repetido (powtórzony)
retribuir (wynagradzać) – retribuido (wynagrodzony)
ser (być) – sido (były)
tener (mieć) – tenido (posiadany)
traducir (tłumaczyć) – traducido (przetłumaczony)
valer (być wartym, kosztować) – valido
vivir (żyć) – vivido
c) Jeżeli temat czasownika kończy się na samogłoskę, nad końcówką -ido pojawia się akcent graficzny, na przykład:
leer (czytać) – leído (przeczytany)
poseer (mieć, posiadać) – poseído (posiadany)
traer (przynosić) – traído (przyniesiony)
d) Niektóre czasowniki w języku hiszpańskim mają nieregularną formę participio pasado. Należą do nich następujące czasowniki:
abrir (otwierać) – abierto (otwarty)
cubrir (przykrywać) – cubierto (przykryty)
decir (mówić) – dicho (powiedziany)
escribir (pisać) – escrito (napisany)
hacer (robić) – hecho (zrobiony)
ir (iść) – ido
morir (umierać) – muerto (zmarły)
poner (kłaść, umieszczać) – puesto (położony, umieszczony)
pudrir (gnić) – podrido (zgniły)
resolver (rozwiązywać) – resuelto (rozwiązany)
romper (łamać, zepsuć, rozbić) – roto (złamany, zepsuty, zniszczony)
satisfacer (zaspokajać, zadowalać) – satisfecho (zaspokojony, zadowolony)
ver (widzieć) – visto (widziany)
volver (wracać, zawracać) – vuelto (zawrócony)
e) Czasowniki pochodne, czyli utworzone na bazie innych czasowników, tworzą participio pasado na tej samej zasadzie, na przykład:
componer (tworzyć, komponować) – compuesto (utworzony, skomponowany)
contradecir (zaprzeczać) – contradicho (zaprzeczony)
deponer (deponować) – depuesto (zdeponowany)
describir (opisywać) – descrito (opisany)
descubrir (odkrywać) – descubierto (odkryty)
deshacer (niszczyć, rozpuszczać) – deshecho (zniszczony, rozpuszczony)
devolver (oddawać, zwracać) – devuelto (oddany, zwrócony)
disolver (rozpuszczać) – disuelto (rozpuszczony)
encubrir (ukrywać) – encubierto (ukryty)
envolver (opakowywać, owijać) – envuelto (zapakowany, owinięty)
exponer (eksponować) – expuesto (eksponowany)
imponer (narzucać) – impuesto (narzucony)
mantener (utrzymywać) – mantenido (utrzymany)
predecir (przepowiadać) – predicho (przepowiedziany)
prescribir (przepisywać, zalecać) – prescrito (przepisany, zalecany)
prever (przewidywać) – previsto (przewidziany)
proponer (proponować) – propuesto (zaproponowany)
salir (wychodzić) – salido
seguir (naśladować, śledzić) – seguido (śledzony, naśladowany)
f) Istnieją trzy czasowniki, które mają podwójne formy participio pasado, przy czym najczęściej używa się form nieregularnych. Funkcje przymiotnikowe pełnią wyłącznie formy nieregularne:
freír (smażyć) – freído / frito [np. patatas fritas – smażone ziemniaki, frytki]
imprimir (drukować) – imprimido / impreso [np. documentos impresos – wydrukowane dokumenty]
proveer (zaopatrywać, dostarczać) – proveído / provisto [np. supermercados bien provistos – dobrze zaopatrzone supermarkety]
Przykłady zdań:
Hemos imprimido más de 400 ejemplares de esa revista. / Hemos impreso más de 400 ejemplares de esa revista. – Wydrukowaliśmy ponad 400 egzemplarzy tej gazety.
Nos hemos proveído de todo lo necesario. / Nos hemos provisto de todo lo necesario. – Dostarczyliśmy wszystko, co niezbędne.
He freído un pescado. / He frito un pescado. – Usmażyłem rybę.
g) W języku hiszpańskim istnieją również inne czasowniki mające dwie formy participio pasado, regularną i nieregularną, przy czym do budowy czasów złożonych i konstrukcji czasownikowych stosuje się formy regularne, natomiast form nieregularnych używa się w funkcji przymiotników. Formy nieregularne mogą mieć również znaczenie przenośne. Oto zestawienie tych czasowników i form participio:
_________________
_________________
Przykłady zdań:
En 2019 Alberto Fernández fue elegido Presidente de la República Argentina. – W 2019 r. Alberto Fernández został wybrany Prezydentem Republiki Argentyny.
El presidente electo Alberto Fernández. – Prezydent elekt Alberto Fernández.
Monika, ¿has atendido a los huéspedes? – Moniko, czekałaś na gości?
Monika es muy atenta con todos los huéspedes. – Monika jest bardzo uprzejma wobec wszystkich gości.
Una bruja me ha maldecido. – Czarownica przeklęła mnie.
Me pregunto si mi familia está maldita. – Zastanawiam się czy moja rodzina jest przeklęta.
Un autobús de dos pisos fue convertido en un lujoso espacio habitable. – Dwupiętrowy autobus został zmieniony na luksusową przestrzeń mieszkalną.
La capilla del judío converso. – Kaplica nawróconego Żyda.
Źródło: https://blogpoligloty.com/participio-pasado-w-j-hiszpanskim/
Gerundio w języku hiszpańskim (Gerundio en español)
"yo intentando aprobar sin estudiar." - "ja próbujący zdać bez uczenia się." 😉
Forma "intentando" (próbując) jest formą gerundio od czasownika intentar (próbować). Gerundio w tym przypadku oznacza, że czynność „próbowania” trwa w danym momencie, czyli:
"yo intentando aprobar sin estudiar." - „ja próbując zdać bez nauki” — "intentando" opisuje trwającą próbę.
I. Czym jest gerundio w języku hiszpańskim?
W języku hiszpańskim gerundio jest formą odczasownikową, której w języku polskim zazwyczaj (ale nie zawsze) odpowiada imiesłów przysłówkowy współczesny i imiesłów przysłówkowy uprzedni, czyli formy zakończone na -ąc (np. pisząc, jedząc, słuchając) lub -wszy i -łszy (np. napisawszy, usiadłszy, ujrzawszy).
➤ Imiesłów przysłówkowy współczesny w polskim (końcówka -ąc) oznacza czynność, która dzieje się równocześnie z inną czynnością. Na przykład:
Pisząc list, słuchałem muzyki (czyli obie czynności działy się w tym samym czasie).
W hiszpańskim odpowiednikiem jest gerundio: Escribiendo una carta, escuchaba música.
W języku polskim tłumaczenie gerundio (hiszpańskiej formy z końcówką -ando, -iendo) najczęściej przybiera formę z końcówką -ąc, Na przykład:
Trabajando tłumaczymy jako pracując,
Trabajando en casa tłumaczymy jako pracując w domu.
Comiendo to jedząc,
Leyendo un libro to czytając książkę,
Hablando con amigos - rozmawiając z przyjaciółmi
Końcówka -ąc odpowiada polskiemu imiesłowowi współczesnemu, który opisuje czynność odbywającą się równocześnie z inną. Zatem w tłumaczeniach form gerundio najczęściej używamy końcówki -ąc.
➤ Natomiast końcówka -ący tworzy imiesłów przymiotnikowy, który bardziej opisuje cechę lub stan osoby (np. pracujący jako ten, kto pracuje, ale niekoniecznie w danym momencie).
Przykłady:
Trabajando en casa — Pracując w domu.
Un hombre trabajando — Mężczyzna pracujący (ale w zdaniu „mężczyzna, który pracuje”).
Una mujer enseñando en la escuela. — Kobieta ucząca w szkole. (W tym przypadku ucząca opisuje kobietę jako osobę, która naucza, ale niekoniecznie w danym momencie.)
Un niño jugando (al fútbol) en el parque. — Chłopiec bawiący się (grający w piłkę) w parku. (Tutaj bawiący się odnosi się do chłopca, który ma cechę bycia osobą bawiącą się, jest grającym w piłkę bez wskazywania, że robi to w tej chwili.)
Te powyższe przykłady zdań ilustrują, jak imiesłów przymiotnikowy może być używany w zdaniach do opisywania cech lub stanów osób. Są to przykłady zdań, które używają imiesłowu przymiotnikowego z końcówką -ący w języku polskim oraz odpowiadających im konstrukcji w języku hiszpańskim.
➤ Imiesłów przysłówkowy uprzedni (końcówki -wszy i -łszy) wskazuje na czynność, która została zakończona przed inną czynnością. Na przykład:
Napisawszy list, wyszedł z domu (czyli najpierw napisał list, a potem wyszedł). Escribiendo la carta, salió de casa
W języku hiszpańskim często gerundio również może być użyte w takich sytuacjach, chociaż nie ma osobnej formy na czynności uprzednie. Na przykład: Escribiendo la carta, salió de casa – (czyli najpierw napisał list, a potem wyszedł).
Zjadłszy obiad, poszedł na spacer. Imiesłów przysłówkowy uprzedni: zjadłszy (najpierw zjadł, a potem poszedł na spacer). Comiendo la comida, salió a caminar. Gerundio comiendo oznacza czynność zakończoną przed wyjściem na spacer.
W hiszpańskim nie używa się specjalnej formy uprzedniej, więc zależnie od kontekstu gerundio może odnosić się zarówno do czynności współczesnych, jak i uprzednich.
Należy przy tym zauważyć, że według gramatyki hiszpańskiej gerundio nie jest imiesłowem, ale osobną formą odczasownikową.
Zamknąwszy drzwi, poszedł spać. - Cerrando la puerta, se fue a dormir.
Usiadłszy na ławce, zaczął czytać książkę. - Sentándose en el banco, empezó a leer un libro. (sentándose oznacza, że najpierw usiadł, a potem zaczął czytać.)
W hiszpańskich zdaniach używamy gerundio, które w kontekście może wskazywać na czynność uprzednią (zakończoną przed inną), choć forma nie zmienia się gramatycznie. Natomiast w polskich zdaniach stosujemy imiesłów przysłówkowy uprzedni (-wszy, -łszy), co jednoznacznie podkreśla, że dana czynność zakończyła się zanim rozpoczęła się kolejna.
W języku hiszpańskim gerundio jest nieodmienny. Normatywnie gerundio występuje wyłącznie w funkcji imiesłowowej. W różnych tekstach hiszpańskojęzycznych można natrafić na nienormatywne użycie gerundio.
II. Jakie są rodzaje form gerundio i jak je tworzymy?
W języku hiszpańskim wyróżnia się dwa rodzaje gerundio: gerundio simple i gerundio compuesto.
a) Gerundio simple.
Formy gerundialne proste tworzymy poprzez odcięcie końcówki bezokolicznika -ar, -er lub -ir, a następnie dodanie odpowiedniej końcówki do tematu czasownika. Dla czasowników z pierwszej grupy koniugacji, czyli tych zakończonych na -ar, dodaje się końcówkę -ando. Dla czasowników z drugiej i trzeciej grupy koniugacji, czyli tych zakończonych na -er lub -ir, stosuje się taką samą końcówkę -iendo.
Niektóre czasowniki tworzą formę gerundio w sposób nieregularny tzn. z oboczność samogłoskową e:i, e:ie, o:u lub z obocznością ortograficzną. Należy przy tym zauważyć, że nie wszystkie czasowniki, które mają oboczność w czasie teraźniejszym, mają też jednocześnie oboczność w gerundio. W przypadku czasowników II i III koniugacji, których temat kończy się na samogłoskę, dodaje się końcówkę -yendo.
Tworzenie Gerundio
trabajar — trabajando
pracować — pracując
Jeśli czasownik regularny jest z II (końcówka -er) lub III grupy koniugacyjnej (końcówka -ir) otrzymuje końcówkę: -iendo
Czasowniki z II grupy koniugacyjnej:
comer — comiendo
jeść — jedząc
Czasowniki z grupy III koniugacyjnej:
salir — saliendo
wyjść— wychodząc
W tematach poniższych czasowników występują nieregularności:
pedir — pidiendo
prosić— prosząc
venir — viniendo
przychodzić — przychodząc
decir — diciendo
mówić — mówiąc
sentir — sintiendo
czuć czując
dormir — durmiendo
spać śpiąc
morir — muriendo
umierać — umierając
Czasowniki, które mają nieregularną końcówkę: -yendo
ir — yendo
iść — idąc
caer — cayendo
spadać — spadając
creer — creyendo
wierzyć — wierząc
traer — trayendo
przynosić — przynosząc
oír — oyendo
usłyszeć — słysząc
leer — leyendo
czytać — czytając
Zwróćmy uwagę, że te nieregulaności biorą się z tego, że bezokolicznik ma w temacie dwie samogłoski obok siebie (poza czasownikiem IR, który jest po prostu samą końcówką).
A jak nasz imiesłów łączy się z zaimkami. Są dwie opcje. Wskakują one przed gerundio albo się z nim łączą:
Me estoy bañando. | Estoy bañándome.
Kąpię się. | Kąpię się.
Kąpię się. | Kąpię się.
Te estás equivocando. | Estás equivocándote.
Mylisz się. | Mylisz się.
Se está duchando. Está duchándose.
Bierze prysznic. | Bierze prysznic.
Lo está cantando muy bien. | Está cantándolo muy bien.
Śpiewa to bardzo dobrze. | Śpiewa to bardzo dobrze.
Le sigo queriendo. | Sigo queriéndole.
Wciąż go kocham. | Wciąż go kocham.
Me lo estoy preparando. | Estoy preparándomelo.
Przygotowuję to sobie. | Przygotowuję to sobie.
Wzór do tworzenia gerundio dla czasowników zwrotnych
- Zidentyfikuj czasownik zwrotny w bezokoliczniku. levantarse / ponerse / vestirse
- Usuń końcówkę -se. Przykład: levantarse → levantar / ponerse → poner / vestirse → vestir
- Usuń końcówkę od bezokolicznika levantar-ar, poner-er lub vestir-ir.
- Dla grupy -ar: -ar (np. levant
ar) - Dla grupy -er: -er (np. pon
er) - Dla grupy -ir: -ir (np. vest
ir)
- Dodaj odpowiednią końcówkę gerundio:
- -ando (dla czasowników -ar)
- -iendo (dla czasowników -er i -ir)
- Dodaj odpowiedni zaimek zwrotny se (się) np. me, te, se, nos, os, se.
Przykłady:
1. Czasownik z grupy -ar: levantarse (wstawać)
- Bezokolicznik: levantarse
- Usuń końcówkę -ar oraz -se: levantar
- Dodaj końcówkę gerundio -ando: levantando
- Dodaj ponownie na końcu zaimek zwrotny -se (się): levantándose (wstając) + akcent
2. Czasownik z grupy -er: ponerse (ubierać się, zakładać coś na siebie; stawać się w kontekście stanu lub emocji np. ponerse triste" - "stawać się smutnym)
- Bezokolicznik: ponerse (zakładać, ubierać się, stawać się)
- Usuń końcówkę - er oraz -se: poner
- Dodaj końcówkę gerundio -iendo: poniendo
- Dodaj ponownie na końcu zaimek zwrotny -se (się): poniéndose (zakładając, ubierając się, stając się) + akcent
3. Czasownik z grupy -ir: vestirse (ubierać się)
- Bezokolicznik: vestirse
- Usuń końcówkę -ir oraz -se: vestir
- Dodaj końcówkę gerundio -iendo: vistiendo
- Dodaj ponownie na końcu zaimek zwrotny -se (się): vistiéndose (ubierając się) + akcent
Musimy tylko pamiętać o akcencie, który pojawia się przy przyłączaniu zaimków. Chodzi o to, aby forma gerundio została zaakcentowana w tym samym miejscu, czyli na przedostatniej sylabie czasownika. Dlatego, jeśli coś do niej doczepiamy, należy to graficznie zaznaczyć. Dzięki temu procesowi uzyskujemy formy gerundio czasowników zwrotnych, które są zgodne z zasadami gramatyki hiszpańskiej.
Warto dodać, że zaimek zwrotny w konstrukcji estar + gerundio należy dostosować do osoby wykonującej czynność (np. dla 1. osoby: me, dla 2. osoby: te, dla 3. osoby: se).
estoy lavándome - myję się
estás lavándote - myjesz się
está lavándose - myje się
Marina está lavándose. - Marina myje się
estás lavándote - myjesz się
está lavándose - myje się
Marina está lavándose. - Marina myje się
estamos lavándonos - myjemy się
estamos bañándonos. - kąpiemy się.
estáis lavándoos - myjecie się
están lavándose - myją się
estamos bañándonos. - kąpiemy się.
estáis lavándoos - myjecie się
están lavándose - myją się
Gerundio wybranych czasowników:
trabajar (pracować) - trabajando (pracując)
hablar (mówić) - hablando (mówiąc)
comer (jeść) - comiendo (jedząc)
salir (wychodzić) - saliendo (wychodząc)
caer (upadać) – cayendo (upadając)
construir (budować, wznosić) – construyendo (budując, wznosząc)
contribuir (wnosić wkład) – contribuyendo (wnosząc wkład)
creer (myśleć, wierzyć) – creyendo (myśląc, wierząc)
decir (mówić) – diciendo (mówiąc)
destruir (niszczyć) – destruyendo (niszcząc)
dormir (spać) – durmiendo (śpiąc)
elegir (wybierać) – eligiendo (wybierając)
huir (uciekać) – huyendo (uciekając)
ir (iść) – yendo (idąc)
leer (czytać) – leyendo (czytając)
mentir (kłamać) – mintiendo (kłamiąc)
morir (umrzeć) – muriendo (umierając)
oír (słyszeć) – oyendo (słysząc)
pedir (prosić) – pidiendo (prosząc)
poder (móc) – pudiendo (mogąc)
preferir (woleć) – prefiriendo (woląc)
seguir (podążać, kontynuować) – siguiendo (podążając, kontynuując)
sentir (czuć) – sintiendo (czując)
ser (być) – siendo (będąc)
servir (służyć) – sirviendo (służąc)
sugerir (sugerować) – sugiriendo (sugerując)
traer (przynosić) – trayendo (przynosząc)
venir (przychodzić) – viniendo (przychodząc)
ver (widzieć) – viendo (widząc)
vestir (ubierać) – vistiendo (ubierając)
andar (chodzić) – andando (chodząc)
beber (pić) – bebiendo (pijąc)
buscar (szukać) – buscando (szukając)
correr (biegać) – corriendo (biegając)
escribir (pisać) – escribiendo (pisząc)
escuchar (słuchać) – escuchando (słuchając)
mirar (patrzeć) – mirando (patrząc)
nadar (pływać) – nadando (pływając)
llegar (przybywać) – llegando (przybywając)
pagar (płacić) – pagando (płacąc)
pensar (myśleć) – pensando (myśląc)
poner (kłaść, umieszczać) – poniendo (kładąc, umieszczając)
quedar (zostawać) – quedando (zostając)
tocar (grać na instrumencie, dotykać) – tocando (grając, dotykając)
vivir (żyć, mieszkać) – viviendo (żyjąc, mieszkając)
abrir (otwierać) – abriendo (otwierając)
aprender (uczyć się) – aprendiendo (ucząc się)
comprar (kupować) – comprando (kupując)
jugar (grać) – jugando (grając)
vender (sprzedawać) – vendiendo (sprzedając)
Każdy z tych czasowników w formie gerundio opisuje czynność trwającą lub odbywającą się równocześnie z inną.
➤ W przypadku czasowników zwrotnych, zaimek zwrotny „se” (się) oraz zaimki dopełnienia dalszego i bliższego dokleja się do formy gerundio. Należy przy tym pamiętać, że dla niektórych czasowników konieczne jest umieszczenie akcentu graficznego nad drugą sylabą formy imiesłowowej. Dzieje się tak ze względu na to, że dodanie zaimka wydłuża słowo, a użycie akcentu pozwala zachować jego pierwotną wymowę. Przykład:
reírse (śmiać się) – riéndose (śmiejąc się)
reírse (śmiać się) – riéndose (śmiejąc się)
llamarse (nazywać się) – llamándose (nazywając się)
lavarse (myć się) – lavándose (myjąc się)
acostarse (kłaść się spać) – acostándose (kładąc się spać)
despertarse (budzić się) – despertándose (budząc się)
bañarse (kąpać się) – bañándose (kąpiąc się)
ducharse (brać prysznic, prysznicować się) – duchándose (biorąc prysznic, prysznicując się)
peinarse (czesać się) – peinándose (czesząc się)
levantarse (wstawać) – levantándose (wstając)
maquillarse (malować się) – maquillándose (malując się)
relajarse (relaksować się) – relajándose (relaksując się)
quitarse (zdejmować, np. ubranie) – quitándose (zdejmując)
enamorarse (zakochiwać się) – enamorándose (zakochując się)
emborracharse (upijać się) – emborrachándose (upijając się)
b) Gerundio compuesto.
Formy gerundialne złożone tworzymy za pomocą czasownika posiłkowego „haber”, występującego w formie gerundio simple (zawsze: „habiendo”), oraz formy czasownika participio pasado (imiesłów przymiotnikowy bierny), która jest nośnikiem sensu. Formie gerundio compuesto najczęściej odpowiada w języku polskim imiesłów przysłówkowy uprzedni (np. napisawszy, usiadłszy, ujrzawszy).
III. Zastosowanie gerundio simple:
a) Gerundio występuje w konstrukcjach peryfrastycznych, takich jak np. estar + gerundio [najczęściej używana], seguir + gerundio, continuar + gerundio, llevar + gerundio, ir + gerundio, andar + gerundio, venir + gerundio, quedarse + gerundio, acabar + gerundio. Przykłady:
Estoy hablando con Laura. – Rozmawiam (teraz/w tej chwili) z Laurą.
Sigue subiendo la curva de contagios por Covid-19. – Nadal rośnie krzywa zakażeń na Covid-19.
¿Sigues trabajando en la escuela secundaria? – Nadal pracujesz w szkole średniej?
Continuamos viendo la tele. – Nadal oglądamy telewizję.
Llevo tres años estudiando español. – Od trzech lat uczę się hiszpańskiego.
¿Llevas mucho tiempo esperándome? – Od dawna na mnie czekasz?
La temperatura va subiendo. – Temperatura stopniowo się podnosi.
Juan anda diciendo tonterías. – Juan chodzi i opowiada głupoty.
Los precios de los alimentos vienen subiendo desde hace mucho tiempo. – Ceny żywności rosną od dawna.
No podemos salir, tenemos que quedarnos trabajando todo el día. – Nie możemy wyjść, musimy pracować przez cały dzień.
Siempre cuando bebo demasiado acabo durmiendo en la playa. – Zawsze, kiedy piję za dużo, zasypiam na plaży.
Él se está emborrachando en la fiesta. - On upija się na imprezie. - w tym zdaniu "emborrachándose" opisuje czynność, która trwa w danym momencie (upijanie się).
b) Gerundio może wyrażać czynność równoczesną lub „dopiero co zakończoną” w stosunku do czynności wyrażonej przez osobową formę czasownika, której gerundio towarzyszy.
Ambos me saludan quitándose el sombrero. – Obaj mnie pozdrawiają, zdejmując sombrero. [Obie akcje są niemal równoczesne. Czynność wyrażona przez gerundio jest uprzednia jedynie o „ułamek sekundy” w stosunku do drugiej czynności.]
Cocino escuchando música. – Gotuję, słuchając muzyki.
Laura traducía un texto, escuchando la radio por internet. – Laura tłumaczyła tekst, słuchając radia przez internet. [Obie czynności są równoczesne]
Yendo al colegio en el autobús se dio cuenta de que se había olvidado el calculador. – Jadąc autobusem do szkoły, zdał sobie sprawę z tego, że zapomniał kalkulatora. [Obie czynności są równoczesne]
c) Gerundio może pełnić funkcję przysłówka, wskazując na sposób wykonania danej czynności, na przykład:
Ir corriendo (volando) al cine. – Polecieć do kina.
Regresó a casa andando. – Wrócił do domu na piechotę.
Salió corriendo. – Wybiegł.
Una chica salió llorando. – Dziewczyna wybiegła z płaczem.
Vine corriendo como loco. – Przybiegłem jak szalony.
d) Gerundio występuje w zdaniach z czasownikami odwołującymi się do zmysłów (słuch, smak, wzrok, dotyk, węch), na przykład:
Oigo a mi mama gritando a los niños. – Słyszę, że [jak] moja mama krzyczy na dzieci.
Veo una persona recogiendo restos de frutas y verduras en un mercado en Bogotá. – Widzę jakąś osobę zbierającą resztki owoców i warzyw na rynku w Bogocie.
e) Gerundio może zastępować konstrukcje czasowe z „cuando” (kiedy) lub „mientras” (podczas), na przykład:
La vi entrando en un coche. / La vi cuando entraba en un coche. – Widziałem ją, kiedy wchodziła do samochodu.
Me encontré a Pablo haciendo compras en supermercado. / Me encontré a Pablo mientras hacía compras en supermercado. – Spotkałem Pablo, kiedy robiłem zakupy w supermarkecie.
Recordándote, me emocionaba. / Cuando te recordaba, me emocionaba. – Kiedy przypomniałem sobie o tobie, podekscytowałem się.
f) Gerundio może zastępować konstrukcje warunkowe, na przykład:
Volando con esta línea aérea, será más barato. / Si vuelas con esta línea aérea, será más barato. – Jeżeli polecisz tą linią lotniczą, będzie taniej.
g) Jeżeli gerundio jest poprzedzone przysłówkiem „aun”, może zastępować konstrukcje przyzwolenia, na przykład:
Aun corriendo todos los días, no consigo adelgazar. / Aunque corro todos los días, no consigo adelgazar. – Chociaż biegam każdego dnia, nie mogę schudnąć.
h) Gerundio może zastępować konstrukcje wyrażające przyczynę, na przykład:
Dándose cuenta de la situación, Pablo no dijo nada. / Porque se dio cuenta de la situación, Pablo no dijo nada. – Zdając sobie sprawę z sytuacji, Pablo nic nie powiedział. / Ponieważ zdawał sobie sprawę z sytuacji, Pablo nic nie powiedział.
i) Gerundio występuje w znaczeniu „kończąc” (para concluir) i podsumowując (para resumir), na przykład:
Resumiendo, deberías presentarte al examen. – Podsumowując, powinieneś stawić się na egzamin.
Uwaga! W tekstach hiszpańskojęzycznych można natrafić na niepoprawne użycie gerundio w celu wyrażenia czynności późniejszych lub nawet bardzo odległych w czasie niż czynność główna w zdaniu, na przykład:
Se durmió tranquilamente despertándose a la 8 de la mañana. [Uso incorrecto.] – Zasnął spokojnie, budząc się o godz. 8 rano.
Se durmió tranquilamente y se despertó a la 8 de la mañana. [Uso correcto.] – Zasnął spokojnie i obudził się o godz. 8 rano.
Pierwsze ze zdań jest niepoprawne, ponieważ gerundio może wyrażać czynność równoczesną lub „dopiero co zakończoną”, natomiast w pierwszym zdaniu gerundio wyraża czynność wyraźnie późniejszą.
Niepoprawnym jest również użycie gerundio w funkcji przymiotnika po rzeczowniku, na przykład:
Se perdió un bolso conteniendo sus objetos personales. [Uso incorrecto.]
Se perdió un bolso que contenía sus objetos personales. [Uso correcto.] – Zgubiła torebkę, która zawierała jej rzeczy osobiste.
IV. Zastosowanie gerundio compuesto
Gerundio compuesto jest niezmiernie rzadko używany. Spotyka się go w głównej mierze w tekstach literackich. Gerundio compuesto wskazuje na czynność wcześniejszą w stosunku do czynności wyrażonej w zdaniu nadrzędnym. W praktyce gerundio compuesto zastępuje się konstrukcjami al + bezokolicznik złożony (infinitivo compuesto) lub al + bezokolicznik prosty (infinitivo). Przykłady:
Habiendo entrado en la sala, Pablo notó la tensión en el ambiente. – Wszedłszy na salę, Pablo wyczuł napięcie w powietrzu.
Powyższe zdanie można przedstawić z użyciem powszechnych w użyciu konstrukcji al + bezokolicznik złożony (infinitivo compuesto) i al + bezokolicznik prosty (infinitivo).
Al haber entrado en la sala, Pablo notó la tensión en el ambiente. – Wszedłszy na salę, Pablo wyczuł napięcie w powietrzu.
Al entrar en la sala, Pablo notó la tensión en el ambiente. – Wchodząc na salę, Pablo wyczuł napięcie w powietrzu.
Gracias por estar aquí y hasta la próxima.
https://hiszpanski.ang.pl/gramatyka/imieslow_czynny_i_bierny/tworzenie_gerundio
Źródło: https://blogpoligloty.com/gerundio-w-j-hiszpanskim/