Rodzajniki to te małe części mowy, które pojawiają się tuż przed rzeczownikami i informują nas o rodzaju i liczbie rzeczownika. W języku hiszpańskim każdy rzeczownik przybiera rodzaj męski lub żeński. Oprócz rodzaju będziemy musieli zdecydować o tym, czy użyć rodzajnika określonego, czy nieokreślonego.
→ Rodzajnik określony el, la, los, las, występują przed rzeczownikami oznaczającymi osobę, jakieś pojęcie lub przedmiot znany osobie mówiącej oraz rozmówcy, który określa daną sytuację lub kontekst.
→ Rodzajnik nieokreślony un, una, unos, unas stosowany jest natomiast do określenia pojęć, o których wspominamy po raz pierwszy lub kiedy chodzi o dowolną, bliżej nieokreśloną osobę lub rzecz.
Jak stwierdzić, czy rzeczownik ma rodzaj męski, czy żeński?
Przed rzeczownikami rodzaju męskiego stoi rodzajnik określony el lub nieokreślony un, a w liczbie mnogiej rodzajnik określony to los y nieokreślony to unos.
el → un chico (ten → jakiś chłopiec)
los → unos chicos (ci → jacyś chłopcy)
Natomiast przed rzeczownikami rodzaju żeńskiego stoi rodzajnik określony la lub nieokreślony una, a w liczbie mnogiej rodzajnik określony to las y nieokreślony to unas.
la → una chica ( ta → jakaś dziewczynka)
las → unas chicas ( te → jakieś dziewczynki)
W poniższej tabelce znajdziesz końcówki rzeczownika, które powiedzą Ci, że rzeczownik będzie miał rodzaj męski lub żeński. Oczywiście znajdzie się kilka wyjątków, ale te zasady sprawdzają się w 90% przypadków.
________________________________________________________________________
MASCULINO 👦 (rodzaj męski) |
FEMENINO 👩 (rodzaj żeński) |
|---|---|
–
o |
–
a |
___________________________________ –
consonante (pero terminaciones -d, -ión son femeninas) Spółgłoska, ale końcówki -d, -ión są żeńskie el corazón ❤️ |
–
d |
_________________________________ – aje el viaje 🧳 _________________________________ |
–
ión |
– ama, ema, oma
el problema |
¡Ojo! 👇
Zwróć szczególną uwagę na rzeczowniki z końcówką “ama, ema, oma”. Zauważ, że ostatnią literką jest “a” i pewnie z automatu pomyślisz, że to rodzaj żeński. Dlatego nawet widząc, że ostatnią literką w danym rzeczowniku jest “a” cofnij się trochę, żeby zobaczyć, czy nie kryje się tam przypadkiem końcówka “ama, ema, oma”. Wtedy będziesz wiedział, że to jednak rodzaj męski!
Tengo un problema. (Mam problem.)
¡Ojo! 👇
Uwaga na rzeczowniki w ich skróconej formie, np. moto, foto, bici. Jak myślisz, jaki mają rodzajnik? Może łatwiej Ci będzie zdecydować, gdy przypomnisz sobie, że te słówka pochodzą od:
la motocicleta → la moto, la fotografía → la foto, la bicicleta → la bici
Skoro ich dłuższa forma kończy się na “a”, to ma rodzaj żeński, a skoro dłuższa forma jest rodzaju żeńskiego, to i ta krótsza będzie miała ten sam rodzaj. 🙂
Rodzajniki hiszpańskie – nieokreślone i określone
Skoro jesteśmy już w stanie rozpoznać, kiedy rzeczownik jest rodzaju męskiego, a kiedy rodzaju żeńskiego, teraz musimy poznać oznaczenia dla tych rodzajów.
I tak, rodzajnika nieokreślonego użyjemy dla rzeczy, o których mówimy po raz pierwszy, które nie są dobrze znane. Często po polsku w miejsce rodzajnika nieokreślonego możemy wstawić słówka: “jakiś, jakaś, jakieś”.
Natomiast rodzajnika określonego używamy dla rzeczy konkretnych, już znanych naszemu rozmówcy. Zazwyczaj więc są to rzeczy, o których już wcześniej rozmawialiśmy. Często tłumaczy się jako ten, ta, to, ta.
Wyobraź sobie, że rozmawiasz z przyjacielem o przyborach szkolnych. Mógłbyś powiedzieć:
"Necesito comprar unos lápices nuevos. Los que tengo están muy gastados." (Potrzebuję kupić kilka nowych ołówków. Te, które mam, są bardzo zużyte.) Tutaj najpierw wprowadzasz nowe ołówki, więc używasz "unos". Później odnosisz się do ołówków, które już masz, więc używasz "los".
"El lápiz que me regalaste es mi favorito." (Ołówek, który mi dałeś, jest moim ulubionym.) Tutaj odnosisz się do konkretnego ołówka, tego, który dostałeś w prezencie, więc używasz "el".
Rodzajniki w języku hiszpańskim
Rodzajniki określone – kiedy ich używamy?
Rodzajnik określony jest używany:
– przed niektórymi nazwami geograficznymi lub nazwami własnymi np. el río Deba, la ciudad de Aragón, la India, los Estados Unidos de América itd.
– przed nazwiskami w liczbie mnogiej, kiedy chodzi o parę małżonków lub rodzinę: los Urkullu, los Agirrezabal itd.
– przed formami grzecznościowymi i tytułami, kiedy mówimy o kimś w 3. osobie np.
Esta es la señora Luna To jest pani Luna.
¿Dónde está la doctora Lopategi? Gdzie się znajduje doktor Lopategi?
– w zdaniach, w których rzeczownik użyty jest w znaczeniu ogólnym lub dotyczy prawd uniwersalnych np.
El sol es una estrella. Słońce jest gwiazdą.
Los vascos hablan muy alto. Baskowie mówią głośno.
La vida es dura. Życie jest ciężkie.
Así es la vida. Takie jest życie.
RODZAJNIKI OKREŚLONE
1️⃣ Kiedy mówimy o czymś, co już dobrze znamy.
Tengo que sacar al perro a pasear.🦮
Muszę wyprowadzić psa na spacer.
To jest mój pies, nie wyprowadzam jakiegoś tam psa, tylko mojego psa.
2️⃣ Gdy mówimy o rzeczach jedynych na świecie.
el sol ☀️
la luna 🌙
el papa ⛪
To nie może być jakiś tam papież (el papa), bo papież jest jeden – stąd rodzajnik określony.
3️⃣ Mówiąc o stronach świat i wielu nazwach geograficznych.
en el norte 🧭
las Islas Canarias 🏝️
la Plaza Mayor
Znów łączy się to z zasadą, że mówimy o konkretnej, jedynej rzeczy.
4️⃣ W rzeczownikach w znaczeniu ogólnym, zbiorczym (często z czasownikiem gustar).
Me gusta el café.☕
Lubię kawę.
Lubię kawę ogólnie, całą kawę świata (oj tak!), nie mówię o konkretnej filiżance kawy.
El ser humano es bueno por naturaleza.🧍♂️
Człowiek jest dobry z natury.
Mówiąc “człowiek” nie odnoszę się do konkretnego człowieka, tylko wszystkich ludzi na ziemi.
5️⃣ Z określeniami czasu: z dniami tygodnia, godziną i datą.
Mówiąc “w poniedziałek” nie używamy w języku hiszpańskim żadnego zaimka. Wystarczy, że użyjemy rodzajnika określonego.
El lunes voy al gimnasio. 📅
W poniedziałek pójdę na siłownię.
Tylko z godziną 1:00 użyjemy rodzajnika w liczbie pojedynczej “la”. Z resztą godzin użyjemy rodzajnika w liczbie mnogiej w rodzaju żeńskim: “las”.
¿Qué hora es? 🕒 Son las ocho y media.
Która jest godzina? Jest ósma trzydzieści.
Voy a Madrid el ocho de julio.
Jadę do Madrytu ósmego lipca.
6️⃣ W stopniu najwyższym przymiotnika.
Este vestido es el más bonito de todos.👗
Ta sukienka jest najładniejsza ze wszystkich.
Rodzajniki nieokreślone – kiedy ich używamy?
RODZAJNIKI NIEOKREŚLONE
1️⃣ Kiedy wspominamy o czymś po raz pierwszy, rzecz nie jest konkretna lub jedna z wielu.
Hay un chico en la puerta. 👦
Jest (jakiś) chłopak drzwiach.
Tengo un libro que te puede gustar. 📒
Mam książkę, która możesz Ci się spodobać.
2️⃣ Gdy opisujemy rzeczownik jakimś przymiotnikiem.
Es una serie interesante. 📺
To interesujący serial.
He quedado con una chica preciosa. 👩
Umówiłem się z piękną dziewczyną.
Wiem, że może Cię to zdziwić w niektórych zdaniach, jako że używamy rodzajnika nieokreślonego niezależnie od tego, czy ta rzecz jest znana rozmówcy czy też nie. Zapamiętaj więc po prostu, że w zdaniach z rzeczownikiem określonym przymiotnikiem użyjemy zawsze rodzajnika nieokreślonego.
3️⃣ Z czasownikami “hay”
¿Hay un herbolario en este barrio? 🌿 – Sí, hay uno.
Jest jakaś zielarnia na tym osiedlu? Tak, jest jedna.
Używając czasownika “hay” przekazujemy przede wszystkim informację o tym, że coś istnieje lub nie. Mówimy o rzeczach nie do końca nam znanych, często mówimy o danej rzeczy po raz pierwszy.
4️⃣ Jako “jakiś/jakieś” lub “kilka”.
Unas chicas han preguntado por ti. 👱♀️👩🦰
Jakieś dziewczyny o Ciebie pytały.
Tengo unos libros en español para ti. 📚
Mam dla ciebie kilka książek z hiszpańskiego.
¡Ojo! Pamiętaj, że “un/una” może również znaczyć “jeden/jedna”.
Tengo un libro de arte moderno. 📖
To zdanie może znaczyć: „Mam jedną książkę o sztuce współczesnej” lub „Mam (jakąś) książkę o sztuce współczesnej.” Znaczenie tego, czy “un/una” opisuje “jeden” czy jest po prostu rodzajnikiem nieokreślonym odczytasz z kontekstu zdania.
Rodzajnik nieokreślony w liczbie mnogiej (unos, unas) oznacza „jakieś”, „kilka”, „parę”.
Tengo solamente unos euros para comprarlo. (Mam zaledwie kilka euro żeby to kupić).
W połączeniu z liczbami i określeniami ilości ma znaczenie „około”, „mniej więcej” np.
Tengo unas dos mil pesetas. (Mam jakieś/około dwa tysiące peset).
Rzeczowniki rodzaju żeńskiego rozpoczynające się akcentowaną głoską “a” występują z męskim rodzajnikiem określonym “el”, a nie z “la”:
el agua – woda
el hambre – głód
el hada – wróżka
Dzieje się tak, ponieważ w języku hiszpańskim dwie identyczne akcentowane głoski nie mogą następować po sobie: la agua, la hambre. Ale:
mucha hambre - duży głód
mucha agua - dużo wody
W słowie mucha zakończenie -a nie jest akcentowane, dlatego rzeczownik wraca do formy żeńskiej.
Kiedy pominąć rodzajnik?
KIEDY NIE UŻYWAMY RODZAJNIKA
– kiedy rzeczownik dopełnienia bliższego jest niepoliczalny np.
¿Quieres_agua? Chcesz wody?
¿Quieres_té? Chcesz herbaty?
En la bolsa hay_harina. W torbie jest mąka.
– kiedy rzeczownik dopełnienia bliższego lub podmiot jest policzalny, ale ilość nie jest ważna np.
Hay mucha gente. Jest wiele ludzi.
¿Tienes dinero? Masz pieniądze? (W ogóle)
– w zdaniach przeczących np.
No tengo tiempo. Nie mam czasu.
No tengo ganas. Nie mam chęci.
No como carne. Nie jem mięsa.
No nos queda leche. Nie zostało nic mleka.
– Przed imionami własnymi.. ale są wyjątki np. w Galicji, w mowie potocznej, ludzie używają rodzajników przed imionami.
POMIJAMY RODZAJNIK
1️⃣ Podając nazwę własnego lub czyjegoś zawodu:
Pablo es policía. 👮
Paweł jest policjantem.
2️⃣ Po “hay”, gdy rzeczownik jest niepoliczalny.
No hay leche en la nevera. 🙅
Nie ma mleka w lodówce.
3️⃣ Przed rzeczownikami w funkcji dopełnienia (zazwyczaj możemy do nich zadać pytanie: kogo? co?), szczególnie gdy nie podajemy konkretnej ilości:
No tengo hermanos. 👪
Nie mam rodzeństwa.
Quiero comer churros.
Chcę zjeść churros.
Zauważ, że w tych zdaniach mówię o rzeczach ogólnych, nie określam ich. Są niesprecyzowane lub odnoszą się do całej grupy.
Często pominiemy rodzajnik po czasownikach „tener” (mieć), „haber” (być, istnieć, mieć), „llevar” (nosić), „usar” (używać), gdy informujemy o posiadaniu lub braku czegoś:
No llevo vestidos. 👗
Nie noszę sukienek.
Llevo camisas
Noszę koszule
No tengo mascotas. 🐈
Nie mam zwierząt.
4️⃣ Przed dniami tygodnia, podając jaki jest dzień.
Hoy es viernes. 📅
Dziś jest piątek.
Estamos a martes.
Jest wtorek.
5️⃣ Przed środkami transportu, gdy mówimy jakim środkiem transportu się poruszamy.
¿Vamos en bici o en metro? 🚲
Jedziemy rowerem czy metrem?
6️⃣ Najczęściej pomijamy też rodzajnik z przyimkami “sin” oraz “con”.
Sin problema.
Bez problemu.
La está mirando con cariño.
Patrzy na nią z czułością.
7️⃣ Zazwyczaj pomijamy rodzajnik przed rzeczownikiem “casa”, jeśli używamy przyimka i mówimy o własnym domu. Powiedzmy, że Hiszpanie tak często używają tego rzeczownika, że postanowili sobie trochę te zdania skrócić.
Voy a casa. 🏠
Idę do domu.
Te espero en casa.
Poczekam na ciebie w domu.
8️⃣ W stałych wyrażeniach:
tener hambre 🍔 - czuć głód
tener calor 🥵 - czuć gorąco
tener frio 🥶- czuć zimno
tener sed 💦 - mam pragnienie
tener sueño 😴 - czuję senność
tener miedo 😨 - czuję strach
estar/ir de vacaciones 🏖️
estar/ir de viaje 🧳
salir de fiesta 💃
salir de copas 🍹
salir de tapas - iść na tapas / przekąski do baru
etc.
A CO Z „LO”??
Musimy jeszcze poznać rodzajnik nieokreślony lo, często używany w hiszpańskim.
lo - to, co
W języku hiszpańskim występuje również rodzajnik nijaki „lo„ używa się go przed przymiotnikami, imiesłowami, zaimkami i przysłówkami np. lo bueno (to, co jest dobre), lo malo (to, co jest złe), lo nuestro (to, co jest nasze), lo antes posible (jak najszybciej).
Rodzajnik nieokreślony lo (to, co) używamy go w połączeniu z przymiotnikami:
lo + adjetivo → to, co + przymiotnik
lo bueno → to, co dobre
lo malo → to, co złe
lo bonito → to, co ładne
lo importante → to, co ważne
Przymiotnik może pojawić się w stopniu najwyższym:
lo + más + adjetivo → to, co + przymiotnik w stopniu najwyższym
lo más malo → to, co najgorsze
lo más bonito → to, co najładniejsze
lo más importante → to, co najważniejsze
Lub w formie nieregularnej:
lo mejor → to, co najlepsze
lo peor → to, co najgorsze
Kilka przykładów:
Lo bueno es que ahora ganamos más dinero. To, co dobre to to, że teraz więcej zarabiamy.
Lo peor de esta situación es que tenemos poco tiempo. To, co najgorsze w tej sytuacji to to, że mamy mało czasu.
Lo más bonito de esta película es la música. To, co najładniejsze w tym filmie, to muzyka.
Lo importante es ser sincero con la gente. To, co ważne, to być szczerym z ludźmi.
Lo bueno siempre gusta. To co dobre zawsze się podoba.
Prefiero lo simple. Wolę prostotę / to co proste.
Lo malo es que aquí hay mucha gente. Złe jest to, że jest tu dużo ludzi.
Estoy de acuerdo con lo que ha dicho. Zgadzam się z tym, co powiedział.
Quiero lo bueno para ti. (Chcę dla ciebie tego co dobre / czegoś dobrego.)
No quiero hablar de lo malo. (Nie chcę mówić o tym, co złe.)
A veces, lo simple es lo mejor. (Czasami to, co proste, jest najlepsze.)
Siempre busca lo mejor. (Zawsze szukaj tego, co najlepsze.)
Admira lo bello en la naturaleza. (Podziwiaj piękno w naturze.)
No entiendo lo ocurrido. (Nie rozumiem tego, co się stało.)
Lo bueno
Lo malo
Lo simple
Lo mejor
Lo bello
Lo ocurrido
Więcej tutaj:
https://hiszpanski.ang.pl/gramatyka/rodzajnik/wstep