POR
Przyczyna/Motywacja/Powód:
No he venido por el mal tiempo. - Nie przyszedłem z powodu złej pogody.
Konkretne miejsce:
Lo cogió por el cuello - Chwycił go za szyję
Caminó por el sendero. - Szedł ścieżką.
Nieokreślona lokalizacja:
¿Hay una farmacia por aquí? (espacio) - Czy jest tutaj gdzieś apteka? (przestrzeń)
Vino a casa por Navidad. (tiempo) - Przyjechał do domu na Boże Narodzenie. (czas)
Częstotliwość:
Voy al gimnasio 2 veces por semana. - Chodzę na siłownię 2 razy w tygodniu.
Mnożenie:
4 por 5 son 20. - 4 razy 5 to 20.
Proporcjonalna ilość:
Mi coche alcanza los 200 km por hora. - Mój samochód osiąga 200 km na godzinę.
Tu coche alcanza los doscientos kilómetros por hora - Twój samochód osiąga dwieście kilometrów na godzinę.
Por + hacer = Niedokończona akcja:
Nos queda un examen por hacer. - Został nam jeszcze egzamin do zrobienia.
Ilość:
Fui a su casa por 2ª vez. - Poszedłem do jego domu po raz drugi.
(por 2ª / por segunda - po raz drugi lub drugi raz.)
Środek:
Me llamó por teléfono. - Zadzwonił do mnie przez telefon.
Przez (przez coś):
Lo tiró por el hueco. - Wrzucił to przez otwór.
Zmiana:
Cambié el lazo por un anillo. - Wymieniłem wstążkę na pierścionek.
Cena:
Compré unas gafas por 20 €. - Kupiłem okulary za 20 €.
PARA
Cel:
Calienta el agua para el té. - Podgrzej wodę na herbatę.
Miejsce przeznaczenia:
Voy para Madrid. - Jadę do Madrytu.
Odbiorca:
Traigo un regalo para ti. - Przyniosłem dla ciebie prezent.
Użytek:
El móvil lo uso para llamar. - Telefonu używam do dzwonienia.
Termin:
El informe es para el lunes. - Raport jest na poniedziałek.
Przybliżony czas:
Me mudaré de casa para agosto. - Przeprowadzę się do sierpnia.
Opinia:
Para mí, la camisa azul es preciosa - Moim zdaniem (jak dla mnie) ta niebieska koszula jest piękna.
Para mí, el vestido rojo es precioso. - Moim zdaniem czerwona sukienka jest piękna.
Brak chęci do czegoś:
Ahora no estoy para fiestas. - Teraz nie mam ochoty na imprezy.
* To wyrażenie w języku hiszpańskim „Ahora no estoy para fiestas. ” oznacza „Teraz nie jestem w nastroju na imprezy” lub „Teraz nie jestem w nastroju na zabawę”. Wyrażenie „no estar para [algo]” używa się, by wskazać brak ochoty, energii lub nastroju do robienia czegoś. Można to przetłumaczyć jako brak chęci lub gotowości do czegoś. Więc w kontekście emocjonalnym, tłumaczenie „Teraz nie mam ochoty na imprezy” jest najbardziej odpowiednie.
....
Poniżej kolejne dwujęzyczne objaśnienie gramatyczne dla por i para, z tłumaczeniem na język polski:
---
POR
1. Przyczyna; motyw; powód:
No pude ir al concierto por el dolor de cabeza.
Nie mogłem pójść na koncert z powodu bólu głowy.
Le han dado un premio por su última película.
Przyznano mu nagrodę za jego ostatni film.
No te enfades por mí.
Nie złość się z mojego powodu.
2. Środek:
Te he mandado las fotos por correo electrónico.
Wysłałem ci zdjęcia mailem.
No vayas por el camino de siempre y así verás cosas distintas.
Nie idź tą samą drogą co zawsze, a zobaczysz coś innego.
3. Lokalizacja:
Los ladrones entraron por la puerta y no por la ventana.
Złodzieje weszli przez drzwi, a nie przez okno.
Vamos a dar un paseo por el Paseo Marítimo.
Pójdziemy na spacer wzdłuż promenady.
Los niños dejaron todos los juguetes tirados por el suelo.
Dzieci zostawiły wszystkie zabawki rozrzucone po podłodze.
4. Czas:
Me quedé en blanco por unos minutos.
Miałem pustkę w głowie przez kilka minut.
Podemos quedar tanto por la mañana como por la tarde.
Możemy spotkać się zarówno rano, jak i po południu.
Voy al gimnasio dos veces por semana.
Chodzę na siłownię dwa razy w tygodniu.
5. Powtarzający się ruch:
Tenemos que estudiarlo caso por caso.
Musimy to przeanalizować przypadek po przypadku.
En Halloween los niños van pidiendo caramelos casa por casa.
W Halloween dzieci chodzą od domu do domu, prosząc o cukierki.
6. Odpowiada: w zamian za:
Te cambio mi chaqueta por tus pantalones.
Zamienię moją kurtkę na twoje spodnie.
Intentaron darnos gato por liebre.
Próbowali nas oszukać (dosłownie: dać nam kota zamiast zająca).
7. Dopełnienie w stronie biernej:
La casa estaba vigilada por dos agentes de policía.
Dom był strzeżony przez dwóch policjantów.
La idea ha sido difundida por nosotros.
Pomysł został rozpowszechniony przez nas.
8. Odpowiada: zamiast, w imieniu:
No dejes que lo haga por ti, hazlo tú mismo.
Nie pozwól, żeby ktoś zrobił to za ciebie, zrób to sam.
El próximo día otro profesor tendrá que dar la clase por mí.
Następnym razem inny nauczyciel będzie musiał poprowadzić zajęcia za mnie.
9. Nieokreśloność:
He dejado el libro por la mitad.
Zostawiłem książkę w połowie.
Por 300 € (trescientos dólares) de alquiler no creo que encuentres ningún piso.
Za 300 € czynszu nie sądzę, żebyś znalazł mieszkanie.
A esas horas no encontrarás a nadie por las calles.
O tej porze nikogo nie znajdziesz na ulicach.
10. Procent i mnożenie:
El 60% (sesenta por ciento) de los estudiantes estudia por la noche.
60% studentów uczy się w nocy.
5 x 4 = 20 (Cinco por cuatro son 20).
5 razy 4 to 20.
11. Typowe wyrażenia:
¡Por fin es viernes!
W końcu jest piątek!
Quería que el viaje fuera una sorpresa, pero eso no es lo de siempre.
Chciałem, żeby podróż była niespodzianką, ale to nie jest zwykłe.
En este sector la proporción de mujeres es del 80% (ochenta por ciento ) por lo menos.
W tym sektorze proporcja kobiet wynosi co najmniej 80%.
PARA
1. Odbiorca:
Tengo que hacer la tarea para la clase de español.
Muszę odrobić pracę domową na lekcję hiszpańskiego.
He traído regalos para todos.
Przyniosłem prezenty dla wszystkich.
Compré esta camiseta para ti.
Kupiłem tę koszulkę dla ciebie.
Trabajo para Siemens.
Pracuję dla Siemensa.
2. Cel:
Necesito tiempo para estudiar.
Potrzebuję czasu na naukę.
Fui a la tienda para comprar arroz.
Poszedłem do sklepu, żeby kupić ryż.
Hay que trabajar para vivir y no vivir para trabajar.
Trzeba pracować, żeby żyć, a nie żyć, żeby pracować.
¿Para qué quiere Ud. mi número de teléfono?
W jakim celu potrzebuje Pan mój numer telefonu?
3. Miejsce przeznaczenia:
Salimos para México mañana.
Jutro wyjeżdżamy do Meksyku.
Hemos llamado a la policía y vienen para acá en seguida.
Zadzwoniliśmy na policję i zaraz przyjadą tutaj.
¿Te vienes? Volvemos para casa.
Idziesz? Wracamy do domu.
4. Czas / termin:
Tengo que entregar el trabajo para el martes.
Muszę oddać pracę do wtorku.
¿Para cuándo es la próxima composición?
Na kiedy jest następne wypracowanie?
Voy a terminarlo para el viernes.
Skończę to do piątku.
5. Opinia:
Para mí, este problema tiene una solución muy fácil.
Moim zdaniem ten problem ma bardzo łatwe rozwiązanie.
6. „Para que” + subjuntivo („po to, aby”/„żeby” + tryb łączący):
He repasado el ensayo para que no tenga errores.
Przejrzałem esej, żeby nie miał błędów.
Te llamé para que te vinieras a la cata de vinos.
Zadzwoniłem, żebyś przyszedł na degustację win.
Estudio para que pueda tener un buen trabajo.
Uczę się po to, aby mieć dobrą pracę.
Te lo explico para que lo entiendas.
Wyjaśniam ci to, żebyś to zrozumiał.
Voy a decírselo para que sepa la verdad.
Powiem mu to, żeby znał prawdę.
Kiedy używamy „para que” + subjuntivo?
Tryb subjuntivo występuje, gdy coś jest niepewne, hipotetyczne, subiektywne lub wyrażane w kontekście emocji, życzeń czy pragnień.
Przykład formy subjuntivo:
W zdaniu te lo explico „para que lo entiendas” czasownik entender (rozumieć) jest odmieniony w trybie subjuntivo jako entiendas, ponieważ wyrażamy intencję lub cel, który ma charakter hipotetyczny (czy osoba to zrozumie, nie jest pewne).
Zawsze, gdy po wyrażeniu „para que” występuje czasownik, jest on odmieniany w trybie subjuntivo. Dzieje się tak, ponieważ wyrażamy cel lub intencję, która jest subiektywna i hipotetyczna – zależy od woli, pragnienia lub zamiaru mówiącego.
Przykład:
Voy a decírselo para que sepa la verdad.
Powiem mu to, żeby znał prawdę.
W tym zdaniu sepa jest formą subjuntivo od czasownika saber (wiedzieć), ponieważ wyrażamy cel, który jest hipotetyczny – nie mamy pewności, że osoba rzeczywiście dowie się prawdy, ale taki jest zamiar mówiącego.
7. Porównanie; kontrast:
Para haber estudiado poco tiempo español, hablas muy bien.
Jak na to, że uczyłeś się hiszpańskiego przez krótki czas, mówisz bardzo dobrze.
* Vas demasiado elegante para una fiesta informal.
Wybierasz się zbyt elegancki na nieformalną imprezę
Jesteś zbyt elegancko ubrany na nieformalną imprezę.
* Dlaczego użyto vas zamiast estás? Subtelna różnica między czasownikiem ir („iść”) a czasownikiem estar („być”) w tym kontekście. Subtelny niuans, o którym warto wiedzieć.
Vas odnosi się do sytuacji przemieszczania się lub przygotowań do wyjścia
Czasownik ir (tutaj w formie vas) oznacza „iść” lub „zmierzać gdzieś.” W tym zdaniu sugeruje, że osoba jest już przygotowana lub ubrana i „wybiera się” na imprezę w zbyt eleganckim stylu.
Można to zrozumieć jako „idziesz (wybierasz się) zbyt elegancko ubrany na nieformalną imprezę”. Użycie vas ma więc znaczenie związane z planowanym wyjściem lub wyglądem, jaki ktoś przyjął na to wyjście.
W zdaniu "Vas demasiado elegante para una fiesta informal," sugerujemy więc nie tylko, że ktoś jest elegancko ubrany, ale też że przygotowuje się lub zmierza na imprezę w takim stylu, który jest zbyt formalny jak na jej charakter.
Można zatem przetłumaczyć to zdanie na polski jako: „Idziesz zbyt elegancko ubrany na nieformalną imprezę” lub „Wybierasz się zbyt elegancki na nieformalną imprezę”.
Gdyby zdanie brzmiało "Estás demasiado elegante para una fiesta informal," znaczenie byłoby bardziej neutralne, sugerując tylko, że „jesteś zbyt elegancko ubrany” (bez bezpośredniego odniesienia do samego wyjścia na imprezę). To zdanie odnosiłoby się bardziej do samego ubioru i ogólnego wyglądu, bez kontekstu wychodzenia.
POR y PARA i różne znaczenia w zależności od kontekstu
Lo hice para ti (destinatario) – Zrobiłem to dla ciebie (odbiorca).
Lo hice por ti (motivo, razón) – Zrobiłem to z twojego powodu (powód).
* Mi hermano trabajó para mí (sustituto, empleado) – Mój brat pracował za mnie (zastępstwo, pracownik, zatrudniony).
* Mi hermano trabajó por mí (cambio, en lugar de) – Mój brat pracował zamiast mnie (zamiana, w moim imieniu).
Es inteligente para su edad (comparación) – Jest inteligentny jak na swój wiek (porównanie).
Es inteligente por su edad (causa) – Jest inteligentny z powodu swojego wieku (przyczyna).
Dio 200 $ (doscientos dólares) para la colección (destinatario, donativo) – Dał 200 $ na kolekcję (odbiorca, darowizna).
Dio 200 $ (doscientos dólares) por la colección (a cambio de) – Dał 200 $ za kolekcję (w zamian).
* Wyjaśnijmy te dwa zdania szerzej, aby dokładniej zrozumieć różnicę między para a por w kontekście pracy, jaką wykonał brat mówiącego.
1. Mi hermano trabajó para mí (sustituto, empleado)
„Mój brat pracował za mnie (zastępstwo, pracownik, zatrudniony)”
Kiedy używamy para w tym zdaniu, sugerujemy, że brat wykonał tę pracę w roli zastępcy, czyli jako osoba pełniąca funkcję lub obowiązki na stanowisku mówiącego, na przykład gdy ten nie mógł jej wykonać. Brat wykonuje więc pracę, którą normalnie wykonałby mówiący, prawdopodobnie z powodu ich umowy, współpracy, albo na prośbę osoby trzeciej (np. pracodawcy). Czyli, jeśli nie przyszedł pracownik do pracy, drugi pracuje w zastępstwie np. na kasie.
Przykład kontekstu: Wyobraź sobie, że pracujesz na zmianę w sklepie, ale z jakiegoś powodu nie mogłeś przyjść, jesteś chory. Poprosiłeś więc brata, albo pracodawca poprosił go, aby poszedł na tę zmianę zamiast ciebie, bo oficjalnie jest on uprawniony do pełnienia tej funkcji. W tym przypadku brat wykonuje pracę dla ciebie, jako twój zastępca i w ramach twojego stanowiska. To może oznaczać, że pracował jako „pracownik w zastępstwie”.
2. Mi hermano trabajó por mí (cambio, en lugar de)
„Mój brat pracował zamiast mnie (zamiana, w moim imieniu/zamiast mnie)”
Użycie por w tym zdaniu sugeruje, że brat podjął się pracy zamiast mówiącego, ale niekoniecznie jako oficjalny zastępca czy pracownik pełniący funkcję. Chodzi bardziej o sytuację, w której brat wykonał pracę w zastępstwie, ponieważ z jakiegoś powodu mówiący nie mógł tego zrobić. Jest to praca wykonana zamiast mówiącego, ale bez konotacji formalnego zastępstwa, jak to miało miejsce przy para. Brat zrobił to w jego imieniu lub jako przysługę, ale niekoniecznie pełnił oficjalnie funkcję tego samego stanowiska.
Przykład kontekstu: Wyobraź sobie, że obiecałeś komuś pomóc przy malowaniu mieszkania, ale w dniu pracy zachorowałeś. Poprosiłeś brata, aby cię zastąpił, i brat wykonał tę pracę w twoim imieniu. Nie był to jednak twój „zastępca” w sensie formalnym, tylko ktoś, kto przejął twoje zobowiązanie i pracował zamiast ciebie.
Podsumowanie różnicy
„Trabajó para mí” (z para): Brat pracował w ramach twojego stanowiska, w twojej roli jako zastępca, z formalnym poczuciem wykonywania obowiązków za ciebie.
„Trabajó por mí” (z por): Brat podjął się wykonania tej pracy zamiast ciebie, w twoim imieniu, ale raczej jako przysługę lub zamianę, bez formalnego zastępstwa w ramach twojej roli.
Te subtelności mogą być pomocne w rozróżnieniu sytuacji, w których ktoś pracuje dla kogoś jako zastępca (para), a kiedy tylko wykonuje daną pracę zamiast niego (por).
Mam nadzieję, że to wyjaśnienie pomoże Ci lepiej zrozumieć różnicę między por i para oraz odpowiednio stosować je w różnych kontekstach.