Cómo dar consejos en español. Rady po hiszpańsku, kiedy ktoś się źle czuje

Kiedy ktoś się przy nas skarży, że źle się czuje, naturalnym odruchem jest coś doradzić. Po hiszpańsku robimy to trochę inaczej niż po polsku, więc warto się tego nauczyć osobno, a nie tylko domyślać po polskich wzorcach. W tym wpisie pokażę wam, jak budować rady po hiszpańsku. Przyjrzymy się bliżej czasownikom deber i tener que. Omówimy też tryb rozkazujący dla vosotros, bo przydaje się on właśnie w przepisach i instrukcjach, czyli tam, gdzie też często kogoś czegoś doradzamy.

Jak powiedzieć, że coś nas boli

Do opisania dolegliwości po hiszpańsku możemy użyć trzech różnych struktur. Każda działa trochę inaczej.

Czasownik doler odmienia się jak gustar. Rzeczownik w liczbie pojedynczej łączy się z formą duele. Rzeczownik w liczbie mnogiej łączy się z formą duelen.

Me duele la cabeza.

Boli mnie głowa.

Me duelen las piernas.

Bolą mnie nogi.

Czasownika tener używamy z rzeczownikiem.

Tengo fiebre.

Mam gorączkę.

Tengo tos.

Mam kaszel.

Czasownika estar używamy z przymiotnikiem.

Estoy afónico.

Dosłownie: jestem afoniczny, bezdźwięczny. Mówiąc prościej: jestem ochrypnięty, straciłem głos.

Estoy mareado.

Dosłownie: jestem oszołomiony. Zwykle tłumaczymy to jako: mam zawroty głowy. Warto wiedzieć! Historycznie słowo mareado pochodzi od mar (morze) i jest to przymiotnik (stan), więc samo słowo mareado (wyrażenie estoy mareado) oznacza po prostu stan bycia „oszołomionym/zakołysanym”. Kiedyś oznaczało chorobę morską przez "zbytnie kołysanie na morzu", a dziś ma szeroki kontekst medyczny i codzienny, więc może znaczyć zawroty głowy / oszołomienie, gdy kręci nam się w głowie (np. ze zmęczenia, głodu czy osłabienia). Drugie znaczenie to choroba lokomocyjna i jest to określenie na mdłości i złe samopoczucie podczas jazdy samochodem lub autobusem. Może oznaczać chorobę morską. Słowo marearse oznacza dosłownie „dostać choroby morskiej”, ulec chorobie morskiej. Ale może też oznaczać stan po alkoholu - uczucie „wirowania” w głowie po wypiciu zbyt dużej ilości alkoholu. Wyobraźcie sobie, że stoicie na pokładzie statku podczas burzy. Co się z wami dzieje? Statek mocno się kołysze, w głowie zaczyna się kręcić i robi wam się niedobrze. To jest właśnie choroba morska. Słowo mareado pochodzi historycznie od słowa mar (morze). Dosłownie oznacza więc „zakołysany przez morze”. Hiszpanie przenieśli to uczucie kołysania ze statku do codziennego życia. Dlatego dzisiaj, kiedy ktoś mówi Estoy mareado, wcale nie musi być na morzu. Oznacza to po prostu: Kręci mi się w głowie albo Jest mi niedobrze (np. w samochodzie, ze zmęczenia, z gorąca, a nawet po zejściu z karuzeli).

Warto zapamiętać te trzy wzorce razem. W praktyce łatwo je pomylić.

Deber i tener que. Jak dawać rady

Obie konstrukcje wyrażają powinność, ale nie znaczą dokładnie tego samego. Warto poczuć tę różnicę, zanim zaczniemy komuś coś doradzać.

Tener que (musieć) + bezokolicznik mówi o konieczności. Sugeruje, że coś wynika z okoliczności, z zewnętrznych warunków, a nie z naszej opinii. Tienes que descansar brzmi trochę jak "musisz odpocząć, bo inaczej będzie gorzej". To zdanie stwierdza fakt, a nie tylko sugeruje.

Deber (mieć powinność) + bezokolicznik w czasie teraźniejszym (debo, debes, debe...) też wyraża obowiązek, ale częściej dotyczy zasad, norm albo moralnej powinności. Debes descansar znaczy "powinieneś odpocząć", tylko że wypowiedziane w ten sposób brzmi dość stanowczo, niemal jak pouczenie.

Dlatego kiedy chcemy komuś naprawdę coś doradzić, a nie pouczyć go czy nakazać, sięgamy po formę warunkową debería. Deberías descansar brzmi łagodnie i uprzejmie. To odpowiednik polskiego "powinieneś odpocząć" powiedzianego z troską, a nie z wyrzutem. Właśnie dlatego w radach po hiszpańsku forma warunkowa pojawia się najczęściej.

Osoba	tener que	deber	deber (warunkowy)
yo	tengo que	debo	debería
tú	tienes que	debes	deberías
él / ella / usted	tiene que	debe	debería
nosotros/-as	tenemos que	debemos	deberíamos
vosotros/-as	tenéis que	debéis	deberíais
ellos / ellas / ustedes	tienen que	deben	deberían

Zobaczmy te trzy formy obok siebie, w tym samym zdaniu. Różnica w tonie od razu robi się wyraźna.

Tienes que dormir más.

Musisz więcej spać. To stwierdzenie konieczności.

Debes dormir más.

Powinieneś więcej spać. Brzmi już jak dość stanowcze pouczenie.

Deberías dormir más.

Powinieneś więcej spać. To łagodna, uprzejma rada.

Zobaczmy teraz, jak te trzy formy sprawdzają się w konkretnych sytuacjach.

Estamos muy cansados. Jesteśmy bardzo zmęczeni.
→ Debéis/Deberíais descansar más. Powinniście więcej odpoczywać.
→ Tenéis que dormir más horas. Musicie spać więcej godzin.

Me duele mucho la espalda. Bardzo bolą mnie plecy.
→ Debes ir al médico./Deberías ir a un masajista. Powinieneś pójść do lekarza./Powinieneś pójść do masażysty.
→ Tienes que hacer estiramientos. Musisz robić rozciąganie.

Estoy afónico. Jestem ochrypnięty, straciłem głos.
→ Debes/Deberías beber té con miel y limón. Powinieneś pić herbatę z miodem i cytryną.
→ No deberías hablar mucho. Nie powinieneś dużo mówić.

Tengo fiebre. Mam gorączkę.
→ Deberías tomar un antitérmico. Powinieneś wziąć coś przeciwgorączkowego /na gorączkę.
→ Tienes que beber mucha agua y descansar. Musisz pić dużo wody i odpoczywać.

Ciekawostka. Para eso va muy bien...

W podręcznikach do hiszpańskiego spotkacie czasem jeszcze jedno, bardzo naturalne wyrażenie do dawania rady. Para eso va muy bien un masaje. Dosłownie znaczy to "na to dobrze działa masaż". Konstrukcja brzmi swobodnie i potocznie. Świetnie nadaje się do rozmowy między znajomymi, kiedy ktoś się skarży na jakąś dolegliwość.

Para eso va bien dormir temprano.

Na to dobrze działa wczesne pójście spać.

Para eso va muy bien una infusión de tomillo.

Na to bardzo dobrze działa napar z tymianku.

Imperativo dla vosotros

Rozdział ćwiczy też tryb rozkazujący dla drugiej osoby liczby mnogiej, czyli vosotros. Tworzymy go bardzo prosto. Bierzemy bezokolicznik i zamieniamy końcowe r na d.

bezokolicznik	imperativo vosotros/-as
hablar	hablad
comer	comed
vivir	vivid

Ta forma jest wyjątkowo regularna. Nie ma tu żadnych wyjątków, nawet przy czasownikach nieregularnych w innych trybach.

W podręcznikach do hiszpańskiego często natkniecie się na ten wzór w przepisach kulinarnych. Zobaczmy to na przykładzie przepisu na limonadę.

Echad agua en una botella y añadid zumo de limón. Wlejcie wodę do butelki i dodajcie sok z cytryny.
Después echad una pizca de azúcar y ya está listo. Potem dosypcie szczyptę cukru i gotowe.
Llevad la botella con vosotros y bebed durante el ejercicio. Zabierzcie butelkę ze sobą i pijcie podczas ćwiczeń.

Dla porównania przepis na napar z tymianku używa trybu rozkazującego dla tú, czyli drugiej osoby liczby pojedynczej.

Hierve agua y añade un puñado de hojas secas de tomillo. Zagotuj wodę i dodaj garść suszonych liści tymianku.
Déjalo a fuego lento unos 15 minutos. Zostaw na małym ogniu na 15 minut.
Retíralo del fuego y déjalo reposar unos 10 minutos más. Zdejmij z ognia i zostaw do zaparzenia na jeszcze 10 minut.

Warto zestawić te dwa przepisy obok siebie. To dobry sposób, żeby poczuć różnicę między tú a vosotros w trybie rozkazującym.

Podsumowanie

Rady po hiszpańsku to w gruncie rzeczy połączenie trzech rzeczy. Słownictwa o zdrowiu, konstrukcji deber i tener que oraz trybu rozkazującego dla vosotros. Kiedy opanujecie te trzy elementy, poradzicie sobie w rozmowie o samopoczuciu w niemal każdej sytuacji. Sam sięgam po te zwroty najczęściej właśnie w formie warunkowej. Brzmią naturalnie i nikogo nie stawiają pod ścianą.

A teraz sprawdźcie, ile z tego wpisu zapamiętaliście. Poniższy quiz pokaże wam to od razu.

Mi Mundo Hispano | Hispánico

Páginas