Czasowniki zwrotne (np. levantarse, llamarse, ducharse) wyglądają na skomplikowane, ale w rzeczywistości to bardzo logiczne zjawisko. W hiszpańskim są wszędzie: budzimy się, myjemy się, gubimy się… I dlatego tak bardzo warto je „oswoić”.
Oto trzy kluczowe zasady, które porządkują cały temat:
Hiszpańskie „się” to osobne słówko, które dopasowuje się do osoby
W polskim mamy jedno słowo: „się”. W hiszpańskim to słowo rozbija się na sześć małych elementów: me, te, se, nos, os, se.
To dokładnie to samo „się”, które już znasz – tylko poukładane w hiszpańskie szufladki.
Czasowniki zwrotne – budowa
Jak rozpoznać czasowniki zwrotne? Jak wygląda ich budowa? Czasowniki zwrotne składają się z czasownika podstawowego w bezokoliczniku oraz zaimka zwrotnego. Wiemy już, że w języku hiszpańskim mamy trzy grupy czasowników, zakończonych na -ar, -er, -ir. Dodając do nich „se”, czyli zaimek zwrotny otrzymujemy czasowniki zwrotne. Sprawdźmy, jak wygląda to na przykładzie: lavarse – myć się.
| yo me lavo – myję się | nosotros nos lavamos – myjemy się |
| tú te lavas – myjesz się | vosotros os laváis – myjecie się |
| él, ella, usted se lava – myje się | ellos, ellas, ustedes se lavan – myją się |
Zaimek zwrotny, w języku hiszpańskim odmienia się przez osoby. W języku polskim jak widzicie wyżej we wszystkich przykładach mamy zaimek zwrotny „się”. Zarówno w języku polskim, jak i języku hiszpańskim zaimka zwrotnego używamy, wtedy kiedy podmiot wykonał czynność sam na sobie. A co się dzieję, gdy podmiot nie oddziałuje na siebie? Porównajmy poniższe zdania:
Yo me peino – Czeszę się.
Yo peino a mi hermana / a mi hermano – Czeszę moją siostrę / mojego brata
W pierwszym zdaniu podmiot oddziałuje na siebie, czeszę samego siebie – konieczne jest użycie zaimka zwrotnego. W drugim przykładzie czeszę swojego brata, dlatego nie mamy do czynienia tutaj z czasownikiem zwrotnym. Aby zrozumieć jeszcze lepiej tę zasadę, porównajmy jeszcze jeden przykład:
Carlos lava su coche. – Marco myje swój samochód.
Carlos se lava las manos. – Marco myje ręce.
Niezwrotne po polsku, zwrotne po hiszpańsku
I to jest coś, co naprawdę ułatwia życie. W hiszpańskim mnóstwo czasowników ma formę zwrotną, mimo że ich polskie odpowiedniki jej nie wymagają. Najprostsze przykłady:
- ducharse - brać prysznic
( „prysznicować się” 😅) - lavarse las manos - myć ręce
Czasowniki, które nie są zwrotne w języku polskim:
- levantarse – wstawać,
- sentarse – siadać,
- ducharse – brać prysznic,
- quedarse – zostać.
👉 Wniosek: Czasownik może być zwrotny w hiszpańskim, nawet jeśli nie jest zwrotny w polskim. Dlatego ważne jest, aby skupiać się na strukturach języka hiszpańskiego, a nie bezpośrednio tłumaczyć polskie konstrukcje gramatyczne jeden do jednego.
Czasownik zwykły i zwrotny może mieć dwa różne znaczenia
I to jest moment, w którym wiele osób mówi: „Aaa, teraz to kapuję!” Hiszpański czasownik często ma dwie wersje: zwykłą i zwrotną, a ta druga potrafi całkowicie zmienić znaczenie.
Kilka przykładów, które robią największe „aha!”
👉 dormir vs. dormirse
- dormir - spać ➟ Duermo ocho horas.
- dormirse - zasnąć ➟ Me dormí tarde.
👉 ir vs. irse
- ir - iść ➟ Voy al trabajo.
- irse - wychodzić, iść sobie, „zbierać się” ➟ Me voy ya.
👉 probar vs. probarse
- probar - próbować jedzenia ➟ Pruebo la sopa.
- probarse - przymierzać ➟ Me pruebo los pantalones.
W wielu przypadkach zwrotne oznacza coś bardziej osobistego, bardziej „o mnie”. Jakby język mówił: „To dotyczy Ciebie bezpośrednio.”
Kolejne przykłady:
- llamar – wołać, dzwonić, llamarse – nazywać się
- quedar – umawiać się, quedarse – zostać
- levantar – podnosić, levantarse – wstawać
- poner – kłaść, ponerse – zakładać (ubranie)
- dormir – spać, dormirse – zasypiać
Jeśli zwrócisz uwagę na różnicę w znaczeniu tych czasowników już na początku swojej przygody z językiem hiszpańskim, unikniesz licznych nieporozumień. Dobrym pomysłem jest zapisanie ich w jednym miejscu np. w zeszycie i ułożenie kilka swoich zdań. Dzięki temu, na pewno zostaną na dłużej w naszej pamięci.
Lista najczęściej używanych czasowników zwrotnych w hiszpańskim
| levantarse – wstawać | dormirse – zasypiać |
| ducharse – brać prysznic | despedirse – żegnać się |
| bañarse – kąpać się | llamarse – nazywać się |
| acostarse – kłaść się spać | divertirse – bawić się |
| afeitarse – golić się | relajarse – odprężyć się |
| casarse – ożenić się/ wyjść za mąż | ponerse – zakładać (ubranie) |
| aburrirse – nudzić się | quitarse – zdejmować (ubranie) |
| despertarse – budzić się | sentarse – siadać |
| lavarse – myć się | preocuparse – martwić się |
| peinarse – czesać się | encontrarse – znajdować się |
| maquillarse – malować się | sentirse – czuć się |
| vestirse – ubierać się | irse – odchodzić, iść sobie |
Miejsce zaimków w zdaniu.
Gdzie umieścić zaimki zwrotne w zdaniu? W większości przypadków stawiamy je przed odmienionym czasownikiem.
Me lavo los dientes a las 8 (ocho). – Myję zęby o 8.
Eliza se ducha y se maquilla por la mañana. – Eliza bierze prysznic i maluje się rano.
Mi hermano se afeita los fines de semana. – Mój brat goli się w weekendy.
Warto zapamiętać, że odmienione zaimki zwrotne „przyklejamy” do bezokoliczników.
Tengo que levantarme pronto. – Muszę wcześnie wstać.
Carlos quiere casarse con Anita. – Carlos chce poślubić Anitę.
Necesito lavarme las manos. – Potrzebuję umyć ręce.
Jak po hiszpańsku powiedzieć, że coś „samo się stało”, bez podawania winowajcy?
W hiszpańskim, kiedy chcemy powiedzieć, że coś „samo się stało” bez wskazywania winnego używamy se. To właśnie dzięki temu malutkiemu słówku możesz wyrazić różne „samoczynne” sytuacje:
- Se rompió. - Zepsuło się.
- Se rompió de nuevo. - Zepsuło się ponownie.
- Se cayó. - Przewróciło się.
- Se me cayó. - Wypadło mi (z ręki, np. telefon) — tu se wzmocnione przez me wskazuje na niezamierzone działanie.
- Se acabó. - Skończyło się (np. jedzenie, czas).
- Se perdió. - Zgubiło się.
- Se cerró. - Zamknęło się (np. drzwi, okno).
- Se abrió. - Otworzyło się (np. automatycznie).
- Se apagó. - Zgasło (np. światło).
I najpiękniejsze jest to, że w tych zdaniach nie ma winowajcy. Po prostu… stało się. Hiszpański uwielbia takie konstrukcje bardzo praktyczne w życiu codziennym. 😉